Lễ hội chọi trâu ở Phù Ninh được tổ chức vào ngày mồng 5 tháng 5 và ngày mồng 10 tháng 10 âm lịch hàng năm. Trong ngày mồng 5 tháng 5, cả 4 thôn Thọ Khảo, Ngọc Trù, Phú Mãn và Ngọc Khôi đều đưa 1 con trâu cà (trâu chưa hoạn) béo, khỏe, đẹp, nuôi ở nhà riêng đến địa điểm mở hội là bãi Hàm Rồng. Trâu chọi phải được tắm rửa sạch sẽ, trước khi ra chọi, mỗi con được uống 1/2 lít rượu để khi rượu ngấm trâu sẽ hăng máu chọi khoẻ hơn. 4 con trâu chọi được chia làm 2 cặp đấu theo sự bốc thăm. Hai con trâu chọi bị thua hôm đó sẽ được mổ ngay để lấy thịt tế thần gọi là tế âm (tế vào ban đêm); tế bằng thịt sống. Hai con thắng cuộc sẽ để nuôi lại vào trận chung kết ngày 10 tháng 10. Khi đã tan cuộc chọi, dù trâu thắng hay thua đều được đem mổ để tế thần và làm cỗ khao dân.

Theo truyền thuyết dân gian thì ở vùng này có 2 con hổ dữ chuyên bắt vật nuôi và hãm hại dân làng. Khi các tướng lĩnh của Vua Hùng đi săn qua đây, bất ngờ gặp 2 con hổ dữ đang đánh nhau; bèn giết chết cả 2 con, làm thịt ăn ngay tại chỗ; từ đó dân trong vùng yên ổn làm ăn. Nhớ công ơn xưa, dân lập miếu Lạn để truyền đời kính tế. Về sau mỗi năm cứ đến ngày hội làng nhân dân đã tổ chức chọi trâu rồi giết thịt ngay để làm cỗ kính tế những người đi săn thời Vua Hùng và bày cỗ lệ ăn uống như trên.

Trong ngày lễ hội có tổ chức rước kiệu. Theo truyền ngôn thì năm Mậu Dần (1938), thôn Thọ Khảo được Nhà nước chọn và cho phép rước kiệu vào Đền Hùng trong ngày giỗ Tổ để rước lễ vật lên đền Thượng. Đó là vinh dự to lớn của dân làng Phù Ninh.

Miếu Lạn thờ 4 vị thần: Đột Ngột Cao Sơn minh Quảng đức chính nghi chí lược Đại vương Thánh vị ; Ất Sơn hưởng ứng khoái đạt an linh Đại Vương Thánh vị; Thiên hạ đại thành hoàng Đại vương Thánh vị; Áp đạo Thiên vương Thánh vị. Hàng năm ngày 12-2 Âm lịch, cả làng ăn tết, nhà nhà đều thịt gà đem lòng cuốn với kiệu (cả lá và củ) luộc chín cùng chân gà sống đến làm lễ tại miếu để nhớ lại tích xưa: Vua Hùng tìm ra củ kiệu, món ăn ngon dân dã tại đây.

Lễ hội Chọi trâu toát lên tính cộng đồng trong sự cộng hưởng: Cầu mùa, cầu an, cầu phúc, thượng võ và cao hơn cả là: Nhớ về nguồn cội, giáo dục tình yêu quê hương đất nước .

Việc tổ chức hội Chọi trâu Phù Ninh sẽ góp phần bảo tồn di sản văn hoá truyền thống của dân tộc gắn với việc tổ chức các hoạt động du lịch và dịch vụ, thông qua đó tác động tới việc phát triển kinh tế, xã hội tại các xã nằm trong địa bàn vùng ven Khu di tích lịch sử Đền Hùng.

Tuy nhiên, để hội Chọi trâu Phù Ninh thực sự có ý nghĩa và giá trị văn hóa, góp phần xây dựng đời sống văn hoá cơ sở, tạo lập cho cộng đồng dân cư có trình độ, năng lực để giữ gìn, phát huy các giá trị văn hoá truyền thống, sẵn sàng hội nhập, xây dựng cách ứng xử phù hợp với môi trường lễ hội và hoạt động du lịch cộng đồng; thiết nghĩ mỗi người chúng ta, nhất là cơ quan chủ trì tổ chức phải có thái độ tôn trọng lịch sử khi xây dựng kịch bản tổ chức hội Chọi trâu.